Maatschappij, Onderwijs
comments 3

Zorgverleners staan weer op een voetstuk. Nu de leraren nog

Wie koos er een paar jaar geleden nou nog voor een carrière in de zorg? Je moest wel heel veel hart voor de maatschappij hebben wilde je die studierichting kiezen. Kiezen voor een opleiding tot basisschoolleraar? Hetzelfde verhaal. Je moest wel heel veel van kinderen houden wilde je de hoge werkdruk en het lage salaris voor lief nemen. In de zorg heeft een kanteling plaatsgevonden, nu het onderwijs nog.

De zorg was jarenlang zelf een zorgenkindje. Geld voor meer handen aan het bed verdween in het logge bureaucratische systeem of domweg in de zakken van de leiding. En de zorgverleners kregen het alleen maar drukker. Om nog maar te zwijgen over het droevige effect op de patiënten en cliënten. Een groep ervaren zorgverleners stond op en vond dat het anders moest. Samen zetten zij Buurtzorg Nederland op. Alle overbodige managementlagen haalden ze er uit. Vertrouwen in hun vakkundige werknemers was het uitgangspunt.

Vertrouwen en vrijheid

De zorgverleners van Buurtzorg Nederland plannen hun eigen agenda en voelen zich verantwoordelijk voor hun eigen cliënten en patiënten. Als ze het even niet weten, zijn er coaches (dus geen managers) die hen assisteren. Doordat de werknemers het vertrouwen krijgen en de vrijheid om naar eigen inzicht hun vak uit te oefenen, kijken ze niet op een uurtje meer of minder. Het geluk van hun cliënten is wat telt. Op deze manier runnen de werknemers bij Buurtzorg Nederland hun eigen ‘bedrijfje’ terwijl ze verder van alle voordelen genieten die bij een contract horen. Ze voelen zich gewaardeerd en erkend in hun vak. Dit in tegenstelling tot de vele bedrijven die werknemers tegen hen zin inhuren als ‘free-lancers’ onder het mom van ‘vrij en onafhankelijk’.

Het leek een utopie, tevreden werken in de zorg. Maar Buurtzorg Nederland heeft laten zien dat het kan. Vertrouwen + autonomie = Blije gedreven werknemers = Succesvol bedrijf. Massaal stappen zorgverleners over naar Buurtzorg Nederland. Directeur Jos de Blok heeft inmiddels vele prijzen mogen ontvangen voor deze nieuwe aanpak en ook andere bedrijfstakken luisteren geïnteresseerd naar zijn verhaal.

In een notendop is de bedrijfsstructuur vrij simpel. Je kijkt wie er in het bedrijf het echte werk verrichten. Dat zijn namelijk de mensen die weten wat er speelt. Dat zijn ook de mensen die zien wat er hapert en wat er eventueel anders moet. Zij weten wie er het beste leiding kunnen geven, welke type mensen er aangenomen moeten worden en wat de zwakke schakels zijn.

Dit is het tegenovergestelde van de gebruikelijke bedrijfsstructuur. Die wordt toch hoofdzakelijk ‘top down’ gerund, hiërarchisch. Uit angst geen controle te hebben wordt de bedrijfsstructuur van bovenaf dichtgetimmerd met regels en controlepunten. Er wordt hier en daar een managementlaag toegevoegd. Af toe wordt er een externe ingehuurd om het bedrijf efficiënter te laten draaien. En de werknemers? Die zien dit alles met lede ogen aan. Ze tolereren hun niet functionerende manager en voeren hun werk binnen de gegeven beperkingen uit. Ze krijgen weinig vertrouwen en voelen zich hierdoor minder verantwoordelijk. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat werknemers die zich niet erkend en gewaardeerd voelen het snelst opgebrand raken.

Kwetsbare leraren

Mensen die ervoor kiezen om basisschoolleraar te worden, doen dit net als zorgverleners uit liefde voor de medemens. Het is een roeping. Je houdt van kinderen en wilt een bijdrage leveren aan de volgende generatie volwassenen. Je doet het niet voor het geld, dat mag duidelijk zijn. Maar net als in de zorg berichten de kranten ook hier al jaren over grote werknemerstekorten. Van alle beroepsgroepen zijn leraren het kwetsbaarst voor burn-outs, blijkt uit cijfers van het CBS: van hen ervaart één op de vijf burn-outklachten. Om over het effect van deze gespannen leraren op de kinderen nog maar te zwijgen.

Het basisschoolsysteem is de afgelopen 30 jaar erg veranderd. Er zijn prachtige, maar zeker ook tenenkrommende veranderingen doorgevoerd. Veranderingen die ervoor hebben gezorgd dat basisschoolleraren in een strak keurslijf zitten. In een moordend tempo lopen de meesters en juffen alle lessen door die geleerd moeten worden. Daarnaast is er naast de oudergesprekken en het nakijkwerk nog een breed aantal andere zaken dat dagelijks hun aandacht vergt. Maar de druk is niet alleen verhoogd bij de leraren. Een vriendin en moeder klaagde, ‘Ze krijgen nu al een Cito toets in groep 2!’

‘Een kind leren lezen en schrijven is na 30 jaar nog steeds het mooiste wat er is. De gezichten van die kinderen als ze een hele nieuwe wereld ontdekken met lezen!’ zei een Franse basisschoollerares laatst tegen mij. Fantastisch toch? Ik was ontroerd. De liefde en vertedering die zij voelde voor die kinderen. Maar ze klaagde dat het ook in Frankrijk steeds lastiger wordt om gewoon je vak uit te oefenen.

Afvinken en door

Ik liep laatst een middag mee met een vriend en basisschoolleraar. Binnen de paar uur dat ik er was werden er verschillende lessen behandeld. De éne taak zat er op en er werd aan de volgende begonnen. Ik voelde de druk, die hij voelde. Voor hem was dit normaal. Ik keek hem verbaasd aan en vroeg ‘Gaat dit iedere dag zo? Hoe zorg je ervoor dat je niet gek wordt?’ Hij keek me lachend aan. ‘Ik maak heel veel lijstjes,’ zei hij naar zijn volgekrabbelde notitieblokje wijzend. Taak behandeld, afvinken en door. Nu is die vriend van mij een jonge vent en met een gezonde levensstijl. Maar het is duidelijk dat hij privé niet te veel tegenslagen kan hebben om dit vol te houden.

Van bovenaf wordt er voortdurend aan de inhoud van het basisonderwijs geschaafd. Chinees, programmeertaal, daar kunnen de kinderen niet vroeg genoeg mee beginnen. In ons huidige onderwijssysteem zou het waarschijnlijk nuttiger zijn om robotleraren in te zetten. Dan worden de lessen nog efficiënter ingericht en dan hebben we straks toch intelligente kinderen…

Zelfbewust

Alles met de beste bedoelingen. We willen onze kinderen de beste start geven voor een succesvolle toekomst. Maar geven wij ze op deze manier wel de beste basis? Leraren zeggen tijdens de les dat de kinderen zich moeten concentreren, dat ze zich moeten focussen, dat ze rustig moeten blijven. Maar er is geen vak dat ze leert hóe ze zich kunnen concentreren, hóe ze zich kunnen focussen en hóe ze rustig kunnen blijven. Wij vertellen kinderen dat alles goed komt als ze maar zichzelf blijven. Maar hoe weten ze wat dat ‘zelf’ is als er nooit ruimte is geweest om dat te ontdekken? Is het ontdekken van het ‘zelf’ niet de beste basis voor zelfbewuste, zelfverzekerde tieners?

In het huidige systeem is nauwelijks ruimte voor persoonlijke aandacht en groei. Hierdoor ontnemen wij kinderen de kans om zich te ontplooien tot unieke individuen. Wij leren kinderen dat als ze een antwoord niet weten ze zich slecht moeten voelen. We creëren mensen die niet buiten de boekjes durven te denken. Mensen die betweterig of perfectionistisch zijn uit angst iets ‘fout’ te doen. Mensen die nooit hun ongelijk durven toe te geven. Terwijl Descartes zo mooi zei, ‘Twijfel is het begin van wijsheid.’

In wat voor een maatschappij leven wij? Wij leiden leraren op, maar geven hen vervolgens niet het vertrouwen dat zij kunnen bepalen wat het niveau van een vijfjarige leerling is? Waarom staan wij überhaupt toe dat onze kinderen zo jong worden onderworpen aan onze neurotische toetsdrang? Als we kijken wat het huidige onderwijssysteem de afgelopen decennia heeft opgeleverd zien we een overspannen, opgebrande maatschappij, waarin zelfs tieners een burn-out kunnen krijgen.

Net zoals de zorg toe was aan een grote kanteling is ook het basisonderwijs toe aan een radicale verandering. Het moet afgelopen zijn met het feit dat basisschoolleraar zijn betekent dat je met lichaam en ziel wordt uitgeknepen. Laten wij deze meesters en juffen om te beginnen weer op een voetstuk plaatsen en ze het vertrouwen geven dat ze verdienen. En erop vertrouwen dat deze leraren echt wel weten hoe de kinderen in hun klas zich ontwikkelen. Maar daar moet ruimte voor komen. Laten we daarom ook kritisch kijken naar de invulling van het vak leraar. ‘Democratische scholen’ van newschool met hun intuïtieve aanpak laten bijvoorbeeld al zien dat het anders kan.

Mindfulness in het basisonderwijs

Kinderen hebben nog hun hele leven om kennis tot zich te nemen. Daar ontkomen ze niet aan in onze kennismaatschappij. De komende generatie moet vooral leren hoe ze met die overdosis prikkels en kennis omgaan. Ze hebben er meer aan te leren filteren wat voor hen belangrijk is en wat niet. Steeds meer ouders roepen op om vakken als mindfulness, meditatie en yoga een vaste plek te geven in basisonderwijs. Omdat die ouders weten dat als ze dit zelf hadden geleerd toen zij jong waren, ze nooit een burn-out hadden gekregen.

Als leraren de ruimte krijgen om onze kinderen hun talenten te benoemen en te stimuleren, creëren we kinderen met zelfvertrouwen die weten dat ze uniek zijn. Kinderen die weten hoe ze het beste uit zichzelf kunnen halen. Die zich in kunnen leven in een ander en de kwaliteiten van hun klasgenoten zien en kunnen benoemen. Dat zijn jonge mensen die later geen burn-out krijgen. Dat worden volwassenen die een land runnen gebaseerd op vertrouwen in plaats van angst.

Als alle meesters en juffen zich, net als de werknemers van Buurtzorg Nederland, weer gewaardeerd voelen en erkend in hun vak. Dan hebben onze kinderen geen leraren meer tegenover zich die zich ‘puppets’ voelen van het systeem, maar gepassioneerde vakmensen die vol overgave vanuit hun hart les geven met aandacht voor ieder individu. Alleen zulke leraren kunnen in onze kinderen de wijsheid en talenten aanboren die er al in zitten.

 

PS

Mijn vriend las bovenstaand blog en zei ‘Zoek eens op het Fins basisonderwijs. Daar doen ze het zo ongeveer zoals jij voor ogen hebt.’ Ik wist dat ze het in Finland beter deden, maar had me er nooit in verdiept. Toen ik er over las was ik zeer aangenaam verrast.

‘Het Finse onderwijssysteem levert al jaren het beste resultaat van Europa. Het onderwijs in Finland behoort zelfs tot de top 5 van het beste onderwijs van de wereld. Dit terwijl de kinderen maar relatief weinig uren naar school hoeven en de kinderen ook maar heel weinig getoetst worden.’
‘In Finland is leraar een beroep met veel aanzien.’ […] ‘In het Finse onderwijssysteem heerst een cultuur van vertrouwen. Dit geldt zowel voor de overheid naar de leraren als voor de leraren naar de leerlingen. Juist dit vertrouwen zorgt ervoor dat iedereen zijn eigen verantwoordelijkheden neemt.’

Bron: http://educatie-en-school.infonu.nl/buitenlands/145498-het-finse-onderwijssysteem.html

Een Amerikaanse lerares reisde de wereld rond om succesvolle onderwijsstystemen in het buitenland te onderzoeken. Ze bezocht vele scholen in o.a. Finland, China, Singapore en Korea. Vijf maanden heeft ze het finse onderwijs bestudeerd. Ze kwam terug met een hele belangrijke les: Less=More.
‘Less Testing = More Learning, Fewer Topics = More Depth, Less Structure =  More Trust.‘ en dat zijn maar een paar van de punten waarom zij denkt dat het Finse onderwijs systeem zo veel beter werkt dan die van de meeste andere landen… Naar mijn menig is haar verhaal een MUST READ.

11 Ways Finland’s Education System Shows Us that “Less is More”.

‘Trust is key to this whole system not structure. Instead of being suspicious of one another and creating tons of structure, rules, hoops and tests to see if the system is working, they simply trust the system.

De duurzame meisjes zijn benieuwd naar jouw mening!

Follow my blog with Bloglovin

3 Comments

  1. Anita Lenssen says

    Helemaal mee eens ~ deze meesters en juffen weer op een voetstuk te plaatsen en hen het vertrouwen en de waardering te bieden die zij verdienen!
    Interessant ook en leerzaam die succesvolle Finse benadering binnen het onderwijs.
    (Anita Lenssen)

  2. Helen Buijs says

    Zeker Anita!
    Het is mij alleen wel duidelijk dat een kanteling in het onderwijs moet komen van de ouders en de leraren. Die zal niet komen uit de politiek.
    Staatsecretaris Dekker van onderwijs zei in november 2015 in een interview bij ‘WNL op zondag’:
    “Je gaat naar school om iets te leren, het is niet een soort veredeld kinderdagverblijf waar we het allemaal gezellig moeten hebben en helemaal zen.”

    Dit interview is sowieso zeer de moeite waard, vooral de reactie van Isa Hoes is geweldig.
    (vanaf 14.30min):
    http://www.omroepwnl.nl/video/detail/WNL-Op-Zondag-8-november__POW_02942137

  3. Jaklien says

    Het is al jaren bekend dat Finland qua onderwijssysteem hoog aanzien heeft. Als je echter gaat googlen naar de vraag of Finse kinderen en jongeren ook gelukkig zijn en geïnspireerd worden door de manier van onderwijs, zul je zien dat het jubelverhaal wel enige nuance vermag.
    Neemt niet weg dat de toetsdrang in Nederland wel wat mag worden afgezwakt….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *